bescherming

Nieuwe 'Rode lijst' zoogdieren

Het lijkt onopgemerkt voorbij te gaan, maar vorig jaar werd voor Vlaanderen een nieuwe 'rode lijst van de zoogdieren' gepubliceerd. Hieruit blijkt dat het met onze zoogdieren niet goed gaat. Ten opzichte van twintig jaar geleden is het aantal bedreigde soorten enkel toegenomen, wat wijst op een falend beleid.

Een "rode lijst" is een wetenschappelijk onderbouwde lijst die de bedreigingsstatus weergeeft van een soort in een bepaald land of regio. Rode lijsten worden meestal per soortengroep samengesteld. In Vlaanderen bestaan deze voor de meeste soortengroepen. De eerste rode lijst van de zoogdieren werd in 1994 opgemaakt.  In 2014 werd deze lijst evenwel volledig herzien, waarbij voor een groot deel gebruik werd gemaakt van gegevens van de Zoogdierenwerkgroep.

Uit de analyse blijkt dat vijf soorten zijn "uitgestorven" en zes soorten in de categorie "ernstig bedreigd" vallen. Daarnaast zijn nog eens acht soorten "bedreigd" en elf soorten gelden als "kwetsbaar". Twaalf soorten worden aanzien als "bijna in gevaar". Als we de uitgestorven soorten en de soorten waarover geen degelijke gegevens bekend zijn buiten beschouwing laten, dan is 44,6% van onze inheemse zoogdieren in meer of mindere mate bedreigd.

Bekijk de rode lijst.

Eikelmuis krijgt eigen website

De eikelmuis was vroeger een in Vlaanderen algemeen voorkomende slaapmuissoort. Die situatie is inmiddels ernstig veranderd waardoor het een sterk bedreigde soort is geworden. Twee van de laatste deelpopulaties bevinden zich respectievelijk in de omgeving van Kortrijk en Moeskroen (en verder tot in Rijsel). De afgelopen jaren werd de soort in beide gebieden intensief geïnventariseerd en werd het potentiële leefgebied gedetailleerd in kaart gebracht. Beide leefgebieden wil de provincie West-Vlaanderen in samenwerking met de Zoogdierenwerkgroep met elkaar verbinden. Om de actie te ondersteunen is een soortenbeschermingsplan uitgewerkt en een website opgezet.

Het project Eikelmuis wil de resterende populaties in West-Vlaanderen beter beschermen d.m.v. biotoopverbetering, habitatherstel en het opheffen van landschappelijke barrières. Daarvoor wil ze de eigenaren en gebruikers van gronden aanporren om beschermingsmaatregelen te nemen. Zij kunnen bij de inrichting en het beheer van hun terrein rekening houden met levensvereisten van de eikelmuis. Anderzijds wordt ook gemikt op de beheerders van landschapsinfrastructuren zoals de (spoor)wegen en bedrijventerreinen. Verder kunnen de beheerders van bossen en natuurterreinen hun steentje bijdragen.

De mogelijkheden worden uiteengezet in een beschermingsplan en meer tips zijn terug te vinden op de gloednieuwe website Eliomys.eu. Je kan er ook terecht voor het doorgeven van vondsten van dieren en het aanmelden van nieuwe vindplaatsen. De groep zoekt ook lokale medewerkers die de acties in de praktijk willen omzetten.

Eilanden voor zeehonden

Zopas lanceerde minister van de Noordzee Johan Vande Lanotte het ‘Actieplan Zeehond’. Het plan vormt de basis van een offensief zeebeleid dat streeft naar meer biodiversiteit in de Noordzee. De Gewone zeehond, die regelmatig langsheen de Belgische kusten foerageert, krijgt in het plan een vooraanstaande plaats toebedeeld.

Naast de gekende defensieve maatregelen, die bepaalde activiteiten verbieden, beschrijft het actieplan een offensieve strategie om het leefgebied van tal van zeedieren uit te breiden en te herstellen. Tot de mogelijkheden behoort de aanleg van kunstmatige riffen waarin en waarrond diverse vis- en weekdiersoorten een onderkomen vinden. Daarnaast komen er ook speciale platformen waarop zeehonden een rustplek vinden.

In een eerste stap wordt een experiment opgezet rondom de zeezones met windmolens. Deze zijn niet toegankelijk voor de scheepvaart en de mastfunderingen blijken nu al een positief effect te hebben op de biodiversiteit. De ‘artificiële riffen’ op de zeebodem bootsen de eigenschappen van een natuurlijk rif na. Hiervoor kunnen zowel natuurlijke materialen (bv. grind) als kunstmatige materialen (bv. autobanden en wrakken) worden gebruikt. Het plan opteert voor kunstmatige constructies die de natuurlijke situatie sterk benaderen. Er zal vooral worden geëxperimenteerd met halfnatuurlijke grindbedden (geogene riffen) evenals met betonnen modules met verschillende openingen (biogene riffen) die schuilplaatsen verschaffen aan uiteenlopende organismen.

Om uit te rusten maken zeehonden veel gebruik van stranden, droogvallende getijdeplaten of een enkele keer een boei, maar langs de Belgische Noordzee zijn er geen of hooguit enkele kleine rustgebieden. Vanuit de wetenschap dat zeehonden graag gebruik maken van drijvende structuren zoals pontons, boeien, bootjes, enz. om uit te rusten, ontstond de gedachte om rond de windmolens drijvende eilanden voor zeehonden aan te leggen.

Het 'Plan Zeehond' is niet nieuw. Eind 1993 lanceerde Natuurpunt onder dezelfde naam een actieplan voor het natuurreservaat ‘De IJzermonding’ in Nieuwpoort. Naar aanleiding daarvan werden herstelmaatregelen uitgevoerd die hebben geleid tot een toename van de biodiversiteit in en rond de IJzermonding én tot de terugkeer van zeehonden. De minister is niet van plan om lang te wachten met de uitvoering van het nieuwe plan. In 2013 wordt met de bouw van de eerst kunstmatige riffen gestart. Het jaar daarop wordt werk gemaakt van de zeehondenplatforms.

Je kan het beleidsplan hier nalezen.

De otter is terug

In 2010 stelde de Zoogdierenwerkgroep nog de dringende vraag of er nog otters in Vlaanderen voorkwamen en loofde daarvoor zelfs een premie uit. Ze kwam algauw tot de conclusie dat de otter in Vlaanderen allicht uitgestorven was. Daarom was er verwondering alom toen in de Rupelstreek alsnog een otter boven water kwam. Het dier liet zich evenwel niet zomaar zien.

De waarneming van een otter in een moerasgebied aan de Rupel in de omgeving van Mechelen was een toevalstreffer en een mooie "bijvangst" van een lopend beveronderzoek. De onderzoeker Kristijn Swinnen van de Universiteit Antwerpen voert momenteel een studie naar de beverpopulatie in Vlaanderen. Hij plaatst daarvoor op verschillende plaatsen camera's die de activiteiten van de bevers volgen. Op één van de vele opnames toont zich plotseling ook een otter. De otter is al sedert de jaren 1970 een uiterst zeldzame verschijning en al meermaals werd gedacht dat het dier in België uitgestorven was. Recent verspreidingsonderzoek in Wallonië en een ruime bevraging in Vlaanderen leverden immers geen sporen van otters op. Reden genoeg om het dier als uitgestorven te beschouwen, maar niets blijkt minder waar.

Het recent opduiken van een otter is bemoedigend maar geen reden om bij de pakken te blijven zitten. Voorlopig is onbekend of het dier een vaste stek in de Rupelstreek heeft gevonden of dat het veeleer om een toevallige passant gaat die op zoek is naar een gunstig leefgebied. Het geeft wel aan dat de tot nog toe geleverde inspanning om het waterhabitat te herstellen, vruchten afwerpt. De otter kijkt nog tegen veel problemen aan. Ondanks een verbeterde waterkwaliteit blijft de vervuiling van het waterslib doorwerken: onder moeilijke omstandigheden is er voedseltekort en persistente gifstoffen zorgen voor voortplantingsstoornis en sterfte bij otters. Daarnaast staat de otter voor talrijke barrières die hem rechtstreeks met de dood bedreigen. Om geschikte leefgebieden te bereiken en te doorkruisen moet een otter talrijke - drukke en minder drukke - wegen oversteken met een hoge kans op aanrijding. Ook ontbreekt het nog steeds aan grote, aaneengesloten waterrijke leefgebieden.

Omwille van voormelde problemen pleit de Zoogdierenwerkgroep voor een verdere kwalitatieve verbetering en ruimtelijke vrijwaring van potentiële otterleefgebieden. Op 27 mei staat de otter, samen met tal van andere toppredatoren, in de schijnwerper op het evenement 'Wild (in) Vlaanderen'. Dit vraagt bijzondere aandacht voor grote eenheden wilde natuur die met elkaar verbonden worden door veilige, brede en goed uitgebouwde natuurcorridors. Eén van de elementen om dit te realiseren, zijn de zogenaamde "microreservaten", die verspreid langsheen onze waterlopen moeten worden aangelegd. Het zijn kleine maar ongestoorde en dekkingrijke plekjes waar otters onopgemerkt, voor korte of lange tijd, kunnen vertoeven en waarlangs ze zich veilig en ongedwongen tussen de grotere natuurgebieden kunnen verplaatsen. Ze zijn het bindmiddel tussen de natuurkernen en vormen de mazen van het ecologisch netwerk.

Meer informatie over de otter vind je terug op onze otter-actiewebsite. Een uitgebreid bericht vind je op Natuurbericht.be.

Bekijk ook onze folder 'Natte pootjes - Zoogdieren in en om het water' als je meer wil weten over de otter.

Betogen voor de vos

Op 13 januari 2012 keurde de Vlaamse regering een ontwerp van besluit goed tot wijziging van het Jachtopenings- en het Jachtvoorwaardenbesluit van 30 mei 2008. Daardoor kan de vos voortaan ook buiten de gewone jachtperiode (1 oktober tot en met 14 februari) worden bejaagd. Nochtans is er al heel wat protest geuit tegen deze regeling omdat de maatregel geen oplossing biedt aan het vermeende probleem van de vos. Integendeel: met deze beslissing wordt pas echt een probleem gecreëerd.

Natuurbewuste Vlamingen uitten reeds massaal hun verontwaardiging omtrent de beslissing van Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege om de jacht op de vos te versoepelen, maar dat bracht geen zoden aan de dijk. De minister is maar een politiek lichtgewicht en is gezwicht onder de druk van een kleine, ongeloofwaardige maar invloedrijke jachtlobby. Samen met haar is ook de minister-president van de Vlaamse regering Kris Peeters kop van jut omdat hij zijn collega-ministers onder druk zou gezet hebben. De Vlaamse overheid negeert met haar beslissing doelbewust de wetenschappelijke kennis over de vos in Vlaanderen. De vos wordt al jarenlang uitvoerig en zorgvuldig bestudeerd door het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) met de bedoeling het Vlaamse vossenbeleid goed te onderbouwen. Jammer genoeg beantwoordt het resultaat niet aan de wens van de jagende goegemeente om de vos onbeperkt te bejagen. De aanzienlijke investering in het vossenonderzoek blijkt weggeworpen geld en is vrijgegeven voor afschot.

Om weerwerk te bieden tegen de beslissing van de Vlaamse regering wordt aanstaande vrijdag 27 januari 2012 om 09:00 uur door Vogelbescherming Vlaanderen een 'sit-in' georganiseerd op de stoep van de ambstwoning van de Vlaamse minister-president Kris Peeters aan het Martelaarsplein 19 te 1000 Brussel. Om 10:00 uur komen daar de leden van de Vlaamse regering bijeen voor hun wekelijkse beslissingsronde. Kom massaal naar het Martelaarsplein met spandoeken, vlaggen van jouw vereniging, toeters en bellen en ludieke protestborden waarin je duidelijk maakt niet akkoord te gaan met de extra bejaging van vossen.

Meer informatie vind je bij Vogelbescherming Vlaanderen en Natuurpunt evenals op onze actiepagina over het beheer van de vos in Vlaanderen.

Eikelmuizen krijgen eigen tuin

Zopas werd in het West-Vlaamse Aalbeke de allereerste eikelmuistuin geopend. De tuin werd speciaal ingericht voor eikelmuizen. Hij is voorzien van allerlei elementen die deze slaapmuis een veilige schuilplaats, overwinteringsgelegenheid en het gehele jaar door voedsel verschaffen.

Het idee van de "eikelmuistuin" is afkomstig van de Zoogdierenwerkgroep Zuidwest-Vlaanderen en krijgt de steun van de provincie West-Vlaanderen. De tuin ligt rondom een woning in de Brumierstraat in Aalbeke en sluit aan op de spoorlijn Kortrijk-Moeskroen. De bermen van de spoorweg vormen een uitstekend habitat voor de eikelmuis die hier een laatste refugium in de streek heeft gevonden. De tuin moet het (potentieel) leefgebied van de eikelmuis vergroten en tegelijk als stapsteen naar andere leefgebieden functioneren, zodat de soort zich kan uitbreiden en instandhouden.

De opening van het micro-reservaatje had ruime interesse bij pers, overheid en publiek en kreeg meteen opvolging. Tegelijk met de West-Vlaamse tuin werd in Moeskroen een gelijkaardige tuin opengesteld. Het initiatief kadert immers in een grensoverschrijdend project waarbij niet alleen Vlaanderen en Wallonië betrokken zijn, maar waaraan ook Frankrijk deelneemt. Dit was voldoende reden om bij de opening ook een ruime Franse delegatie uit te nodigen. In Frans-Vlaanderen loopt momenteel een grootschalig onderzoek naar het voorkomen van de eikelmuis, met de bedoeling gerichte beschermingsmaatregelen uit te werken.

Wil je ook je tuin eikelmuisvriendelijk inrichten ? Neem dan een kijkje op onze pagina over 'Eikelmuistuinen'.

Sfeerverslag van de officiële opening van de tuin.

Vleermuizen in de provincie Antwerpen

Het tweede nummer van 2011 van het ANKONA-tijdschrift 'ANTenne' is geheel gewijd aan de bescherming van vleermuizen in de provincie Antwerpen. Vooral de fortengordel rond Antwerpen komt daarbij prominent in beeld.

ANTenne is het gratis driemaandelijks magazine van de Antwerpse Koepel voor Natuurstudie (ANKONA) dat informeert over onderzoeken, werkzaamheden en andere activiteiten op het gebied van natuurstudie in de provincie Antwerpen. Hieronder valt ook de studie en bescherming van vleermuizen. De provincie heeft vooral naam en faam verworven met de inrichting van een groot aantal forten en andere verdedigingswerken rondom de stad Antwerpen. In het tijdschrift wordt nu een stand van zaken geschetst en ingegaan op enkele bijzondere aspecten. Daarnaast komen nog andere facetten aan bod waaronder het behoud van (oude) uitheemse bomen in dreven, parken en bossen ten voordele van onze vleermuizen.

Bekijk en lees het vleermuizennummer 2-2011 van ANTenne.

X