otter

Otter toont zich weer

De otter werd in 2011 in Vlaanderen officieel als uitgestorven verklaard. De reden was dat er al jarenlang geen meldingen meer waren binnengekomen. Een laatste oproep door de Zoogdierenwerkgroep om de aanwezigheid van otters te melden leverde niets op. Het lijkt alsof de otter zich bij deze verklaring niet neerlegt. Sinds de zaligverklaring hebben zich op verschillende plaatsen otters aangemeld. Zopas vervoegde een verkeerslachtoffer uit het Antwerpse het lijstje.

Een opmerkzaam chauffeur vond vorige week op de E313 - richting Antwerpen - even voor de parking van Ranst een hoop pels die verdacht veel op een otter leek. Hij hield halt en schraapte voorzichtig het platgereden dier van de pechstrook. Het mat van kop tot staart 120 cm. Het kadaver werd vervolgens overgebracht naar het Vogelopvangcentrum van Brasschaat. Van daaruit ging het via het marternetwerk - dat instaat voor de inzameling van doodgevonden roofdieren - naar het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO). Daar zal van het onfortuinlijke dier een DNA-staal worden genomen voor genetisch onderzoek. Het staal zal vergeleken worden met informatie van andere vondsten, waaronder het DNA van een recent gevonden otterverkeersslachtoffer net over de grens in het Nederlandse Asten. Mogelijk wijst dit op enige verwantschap. Ook de vraag of het misschien gaat om hetzelfde dier dat enkele maanden terug in Willebroek werd gefilmd, blijft alsnog onbeantwoord. Er wordt gehoopt dat dit niet het geval is, want hierdoor zou abrupt een einde kunnen komen aan de heropleving van de otter in Vlaanderen.

De Zoogdierenwerkgroep wijst met dit voorval nog eens op de noodzaak om snel werk te maken van oversteekvoorzieningen voor zoogdieren onder en over drukke wegen. Het aanbrengen van droge looprichels langsheen wateronderdoorgangen is zo'n efficiënte maatregel. Otters zijn weliswaar uitgesproken waterdieren, maar verkiezen toch een weg over te steken wanneer er geen droge oeverstrook onder de weg doorloopt. Ook moet verder werk worden gemaakt van een verbetering van de water- en structuurkwaliteit van onze waterlopen en een natuurlijke inrichting van onze watergebieden. De aanleg en het onderhoud van zogenaamde "micro-reservaten" langsheen onze waterlopen vormt hiervan een onderdeel. Voor de E313 is reeds jaren geleden een studie over de ontsnippering van deze autosnelweg gemaakt. Daarbij kwam ook de otter in beeld. Sindsdien is met de aanbevelingen niets gebeurd. Tijd om het rapport van onder het stof te halen.

Alweer een otter gespot

Nadat jarenlang zonder succes naar de otter in Vlaanderen werd gespeurd, volgen de nieuwe waarnemingen van otter elkaar op. Na de vondst van een otter in Willebroek begin april van dit jaar, ondekte dezelfde onderzoeker ditmaal in het noorden van Limburg opnieuw een otter. Het is weinig waarschijnlijk dat het om hetzelfde dier gaat: de vindplaatsen liggen op meer dan 100 km afstand van elkaar en bevinden zich in een ander riviersysteem (Scheldebekken en Maasbekken).

Het dier werd wederom gefilmd door middel van een voor bevers geplaatste cameraval. De twee nieuwe opnames dateren respectievelijk van 20 april en 9 mei 2012 en gebeurden in het kader van een doctoraatstudie van Kristijn Swinnen aan de Universiteit van Antwerpen. Inmiddels kon Kristijn al een derde opname uit hetzelfde gebied aan het lijstje toevoegen. Uit de opnames valt niet af te leiden of het om hetzelfde dier gaat ofwel om verschillende individuen.


De plek waar de otter werd gefilmd is het Smeetshof - een uitgestrekt en moeilijk toegankelijk moerasgebied van 187 hectare in Bocholt. Het maakt, samen met de aangrenzende gebieden De Luysen – Mariahof, Grootbroek en Stramprooierbroek, deel uit van het grensoverschrijdend natuurgebied Grenspark Kempen-Broek. Natuurpunt heeft er een project voor grootschalig natuurherstel uitgevoerd. Er werd opnieuw ruimte gegeven aan het moeras en er werden poelen aangelegd. Het gebied vormt een ideaal biotoop voor de otter. Er zijn onverstoorde oevers, uitgestrekte moerasbossen en visrijke vijvers. De otter kan er zich veilig verplaatsen over grote afstanden, heeft er veilige rustplaatsen en vindt er voldoende voedsel. Tot begin de jaren 1980 waren er nog regelmatig meldingen van otters in deze regio. Samen met de Maasvallei stond de streek bekend als één van de laatste leefgebieden van otter in Vlaanderen.

 Bekijk de beide filmpjes: video 1 - video 2

De otter is terug

In 2010 stelde de Zoogdierenwerkgroep nog de dringende vraag of er nog otters in Vlaanderen voorkwamen en loofde daarvoor zelfs een premie uit. Ze kwam algauw tot de conclusie dat de otter in Vlaanderen allicht uitgestorven was. Daarom was er verwondering alom toen in de Rupelstreek alsnog een otter boven water kwam. Het dier liet zich evenwel niet zomaar zien.

De waarneming van een otter in een moerasgebied aan de Rupel in de omgeving van Mechelen was een toevalstreffer en een mooie "bijvangst" van een lopend beveronderzoek. De onderzoeker Kristijn Swinnen van de Universiteit Antwerpen voert momenteel een studie naar de beverpopulatie in Vlaanderen. Hij plaatst daarvoor op verschillende plaatsen camera's die de activiteiten van de bevers volgen. Op één van de vele opnames toont zich plotseling ook een otter. De otter is al sedert de jaren 1970 een uiterst zeldzame verschijning en al meermaals werd gedacht dat het dier in België uitgestorven was. Recent verspreidingsonderzoek in Wallonië en een ruime bevraging in Vlaanderen leverden immers geen sporen van otters op. Reden genoeg om het dier als uitgestorven te beschouwen, maar niets blijkt minder waar.

Het recent opduiken van een otter is bemoedigend maar geen reden om bij de pakken te blijven zitten. Voorlopig is onbekend of het dier een vaste stek in de Rupelstreek heeft gevonden of dat het veeleer om een toevallige passant gaat die op zoek is naar een gunstig leefgebied. Het geeft wel aan dat de tot nog toe geleverde inspanning om het waterhabitat te herstellen, vruchten afwerpt. De otter kijkt nog tegen veel problemen aan. Ondanks een verbeterde waterkwaliteit blijft de vervuiling van het waterslib doorwerken: onder moeilijke omstandigheden is er voedseltekort en persistente gifstoffen zorgen voor voortplantingsstoornis en sterfte bij otters. Daarnaast staat de otter voor talrijke barrières die hem rechtstreeks met de dood bedreigen. Om geschikte leefgebieden te bereiken en te doorkruisen moet een otter talrijke - drukke en minder drukke - wegen oversteken met een hoge kans op aanrijding. Ook ontbreekt het nog steeds aan grote, aaneengesloten waterrijke leefgebieden.

Omwille van voormelde problemen pleit de Zoogdierenwerkgroep voor een verdere kwalitatieve verbetering en ruimtelijke vrijwaring van potentiële otterleefgebieden. Op 27 mei staat de otter, samen met tal van andere toppredatoren, in de schijnwerper op het evenement 'Wild (in) Vlaanderen'. Dit vraagt bijzondere aandacht voor grote eenheden wilde natuur die met elkaar verbonden worden door veilige, brede en goed uitgebouwde natuurcorridors. Eén van de elementen om dit te realiseren, zijn de zogenaamde "microreservaten", die verspreid langsheen onze waterlopen moeten worden aangelegd. Het zijn kleine maar ongestoorde en dekkingrijke plekjes waar otters onopgemerkt, voor korte of lange tijd, kunnen vertoeven en waarlangs ze zich veilig en ongedwongen tussen de grotere natuurgebieden kunnen verplaatsen. Ze zijn het bindmiddel tussen de natuurkernen en vormen de mazen van het ecologisch netwerk.

Meer informatie over de otter vind je terug op onze otter-actiewebsite. Een uitgebreid bericht vind je op Natuurbericht.be.

Bekijk ook onze folder 'Natte pootjes - Zoogdieren in en om het water' als je meer wil weten over de otter.

X