Sporen vangen

Voor zoogdierenonderzoek kun je ook ideale omstandigheden voor sporen creëren. Bijvoorbeeld door zandbedden aan te leggen of sporenbuizen uit te leggen. Deze leg je dan op plaatsen waar je veel passage van dieren verwacht zoals een brugje over een beek, een droge gracht en dergelijke meer. Hieronder beschrijven we enkele methoden.
Voor meer informatie over sporen herkennen, zie de nieuwe sporengids ‘Wild van sporen’.
 
Zandbedden of sporenplaten
Benodigdheden
  • Houten plaat met opstaande rand van circa 1 cm hoog (geen betonplex: te glad). Bijvoorbeeld:
    • Multiplex (2400x1200x10mm) laten verzagen in 3 keer 800x1200mm (circa A1-formaat)
    • Regels (10x10mm), lengte voldoende voor boord op elk van de drie platen: 6 keer 1200mm en 6 keer 780mm
    • Nagels (18mm)
    • Eventueel vernis + verfborstel
  • Zand, zo fijn mogelijk, bijvoorbeeld wit zand (voor een plaat van A1 formaat heb je circa 20 kg wit zand nodig)
  • PVC-buis, iets langer dan de breedte van de houten plaat
Werkwijze
  • Leg de houten platen met opstaande rand op een plaats waar je veel passage van dieren verwacht. 
  • Giet er het zand op en rol dit plat met de PVC-buis. Hoe vlakker het zand, hoe duidelijker de sporen zullen zijn.
  • Controleer de sporenbedden op regelmatige tijdstippen. Hoe vaak je de platen moet ‘uitlezen’ en weer glad strijken, zal afhangen van hoeveel dieren er passeren. 
  • Noteer bij het controleren van de sporenplaten zoveel mogelijk gegevens over de sporen (soort, voetbreedte, voetlengte, aantal, …). Waarnemingen kun je invoeren op de website www.waarnemingen.be. Het is een handige methode om je eigen waarnemingen bij te houden en de informatie wordt ook gebruikt voor zoogdierstudie en -bescherming.
Sporenbuizen
Benodigdheden
  • PVC-buis met een lengte van 60 tot 120 cm en een diameter die gericht is op de soorten dieren die je wil onderzoeken (ze moeten er gemakkelijk door kunnen). Voor onderzoek van kleine marterachtigen zoals wezel en hermelijn gebruiken we PVC-buizen met een diameter van 8 tot 20 cm.
  • Plankje, lengte iets korter dan de PVC-buis en een breedte die smaller is dan de binnendiameter van de PVC-buis zodat wanneer je het plankje in de buis schuift, het ruim onder het midden van de buis ligt. Er mogen geen dieren onder het plankje door kunnen passeren, maar het plankje moet breed genoeg zijn, zodat de doelsoort er gemakkelijk over kan lopen.
  • Papier
  • Elastieken
  • Spons (of beter een type schotelvod dat circa 5 mm dik is en niet geribbeld)
  • Paraffine-olie
  • Houtskoolpoeder (gitzwart), hoe fijner hoe beter
Werkwijze
  • Bevestig een stuk spons of schotelvod van 5 mm dik in het midden van het plankje. (Bijvoorbeeld met twee elastieken.)
  • Snij papier op de breedte van de plank uit en bevestig dit aan beide zeiden van de spons met telkens twee elastieken.
  • Meng de paraffine met het houtskoolpoeder tot je een pikzwart mengsel hebt. (We gebruiken dit mengsel als inkt omdat het natuurlijke en niet-giftige stoffen zijn, in tegenstelling tot verf en gewone inkt. Bovendien droogt dit mengsel op basis van olie niet uit.)
  • Leg de buis met de plank erin op een plaats waar je veel passage verwacht van de doelsoort. Eventueel kun je de buis met ijzerdraad en haringen vastpinnen in de grond.
  • Haal de plank nog even uit de buis, giet wat van het paraffinemengsel op het sponsje in het midden en plaats de plank terug in de buis. 
  • Controleer de sporenbuizen op regelmatige tijdstippen. Hoe vaak je ze moet ‘uitlezen’ en voorzien van nieuwe inkt en papier, zal afhangen van hoeveel dieren er passeren. 
  • Noteer bij het controleren van de sporenbuizen zoveel mogelijk gegevens over de sporen (soort, voetbreedte, voetlengte, aantal, …). Waarnemingen kun je invoeren op de website www.waarnemingen.be. Het is een handige methode om je eigen waarnemingen bij te houden en de informatie wordt ook gebruikt voor zoogdierstudie en -bescherming.
Inktplaten
Hetzelfde principe dat hierboven beschreven is kun je toepassen in andere vormen. Onder bruggen waar er een betonnen boord is, kun je bijvoorbeeld een inktbed en vellen papier over de volledige breedte van de betonnen boord leggen om alle passanten te registreren. 
 
Roetplaten
Dit is een Amerikaanse methode die we zelf nog niet uitgetest hebben, maar goed schijnt te werken. De platen moeten ook beschermd worden tegen de regen. Je kunt ze bijvoorbeeld in een buis leggen of er een halve buis over leggen.
 
Benodigdheden
  • Aluminium plaat
  • Acetyleenbrander (nog niet getest of het ook met een brander op butaan werkt)
  • Overkapping
  • Eventueel lokmiddel
Werkwijze
  • Door met de vlam van de acetyleenbrander kort over de volledige aluminium plaat te gaan, komt er een roetlaag op. 
Zet een dier zijn poot op de plaat, dan blijft het roet aan de poot hangen en is het blote aluminium op die plaats weer zichtbaar. Je krijgt als het ware negatieven.
Nagelafdrukken zijn net als bij inktplaten zelden goed zichtbaar.
 
Kleiplaten
Een methode uit Groot-Brittanië die gebruikt kan worden op vochtige plaatsen, waar de klei niet uitdroogt. Deze methode hebben we zelf nog niet uitgetest.
 
Benodigdheden
  • Watervaste plaat met opstaande rand
  • Klei
  • Water
  • Overkapping
Werkwijze
  • Meng de klei met het water, zodat ze zeer soepel is.
  • Verdeel de zachte klei over de plaat met opstaande rand en strijk dit met iets plat of duw het plat met een plastieken plaat.
  • Overdek dit geheel tegen uitdrogen en overmatige regen. 
  • Zorg dat er een opening in de overkapping is die groot genoeg is voor de doelsoort.
Bijvoorbeeld bruikbaar om dieren langs waterlopen te inventariseren. 
 
X