Naar een verantwoord vossenbeheer - wat vooraf ging

Aan de vossencampagne gingen reeds heel wat tussenkomsten en acties vooraf. In de media werd hieraan veel aandacht geschonken. Je vindt op deze pagina een chronologisch en beargumenteerd overzicht van alle initiatieven met verwijzing naar de omkaderende documenten en commentaren.

Voor de meest recente stand van zaken kan je terecht op de introductiepagina van de campagne.

De vos rukt op

Met of zonder wetenschappelijk onderzoek is inmiddels duidelijk dat de vos al langer aan een terugkeer bezig is en sindsdien een gestage groei kent. Na een lange afwezigheid in Vlaanderen zijn er ondertussen nog maar weinig gebieden zonder vossen - onze steden inbegrepen. Lange tijd werd onterecht gesuggereerd dat dit het gevolg was van vele uitzettingen van vossen door natuurbeschermers, maar niets is minder waar. De evolutie van de vossenpopulatie wordt al ruim een decennium nauwkeurig opgevolgd, waardoor we een duidelijk beeld hebben van het kolonisatieproces.

De uitbreiding van de vos wordt niet door iedereen gesmaakt en resulteert in de vraag naar een aangepast jachtbeleid. Vooral jagers zijn van mening dat de vossenpopulatie haar hoogtepunt heeft bereikt en sterk moet worden gereduceerd. Nochtans wordt niet duidelijk gesteld waar de grens moet worden getrokken en wordt voorbijgegaan aan de natuurlijke regulatie in stabiele vossenpopulaties. Om ongefundeerde meningen te weerleggen wordt reeds gedurende lange tijd door het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) onderzoek naar de vos in Vlaanderen verricht en is een expertise opgebouwd die nergens haar gelijke kent.

Vossenschade

De uitbreiding van de vos resulteerde in een toenemend aantal schadegevallen door predatie, voornamelijk onder pluim- en ander kleinvee. De Vlaming is immers niet langer gewoon om zijn dieren te beschermen tegen roofdieren, waardoor kippen, eenden en konijnen in de muil van vossen en andere roofdieren lopen. Nochtans bestaan er eenvoudige en duurzame oplossingen om schade te voorkomen. Er circuleren ondertussen duizelingwekkende cijfers over de aantallen schadegevallen door vossen, maar tot nog toe ontbreekt een systematische en controleerbare registratie van schadegevallen. Bovendien worden alle schademeldingen op een hoop gegooid, waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen bijvoorbeeld vossen en honden.

Vossen zouden ook een belangrijke invloed hebben op het broedsucces van grondbroedende vogels waaronder veel hoenderachtigen, weidevogels en koloniebroeders. Daarbij wordt voorbijgegaan aan de ware oorzaken, waaronder de verschraling van het bos- en cultuurlandschap dat de vos tot jachtgebied dient. Tegenwoordig is het voor een vos een koud kunstje om de schaarse, rechte, open en weinig structurrijke bos- en veldranden af te schuimen op zoek naar een lekker hapje. Het probleem vormt dus niet zozeer de vos, maar wel de landschapsverarming die weinig dekking biedt.

Vossenjacht Ieper     Vossenverdelging

resultaten van een "succesvolle" verdelgingsactie

Vossenjacht en -bestrijding

De jacht op de vos werd gedurende de afgelopen decennia geleidelijk aan teruggebracht tot de periode van 1 oktober tot en met 14 februari. Dit gebeurde om misbruiken te voorkomen en te verhinderen dat jongen van geschoten vossen verweesd in de burcht achterbleven en verhongerden. De jacht mag alleen worden beoefend met het vuurwapen en met roofvogels. Daarnaast zijn er nog een aantal voorwaarden inzake afstand, plaats en omstandigheden. Zo mag er niet worden gejaagd binnen een straal van 50 m rondom burchten. Voorts kan de vos bestreden worden door bijzondere veldwachters. Het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) zet de mogelijkheden om in te grijpen op een rij in de nota 'Schade door vossen : wettelijke bestrijdingsmogelijkheden'.

De huidige regeling bleef echter een doorn in het oog van de jagerij en resulteerde in talrijke parlementaire vragen en interventies.

Vraag om ruimere bejagingsmogelijkheden

De incidentele conflicten met vossen versterkten de vraag naar ruimere bejagingsmogelijkheden voor vossen. Door enkele leden van de politieke partij VLD werd hiervoor op 14 september 2010 een ontwerpresolutie ingediend. Vooral het predatieverhaal speelt een belangrijke rol en ze verwijzen daarbij met graagte naar de Nederlandse studie over predatie bij weidevogels. Jammer genoeg wordt in de resolutie nogal selectief omgesprongen met een aantal feiten en is het document doorspekt met vrije interpretaties. De vraag van de vertegenwoordigers van de jachtlobby betreft onder meer:

  1. een ruimere bejagingsperiode;
  2. de nachtelijke bejaging van de vos met kunstlicht en met gebruik van de kogel;
  3. duidelijkheid over het gebruik van slacht- en vleesafval in kastvallen.

De partij Lijst Dedecker meende bij monde van Ivan Sabbe op 13 september 2010 een tandje te moeten bijsteken en diende vrijwel gelijktijdig een eigen voorstel van resolutie betreffende de controle over de vossenpopulatie in Vlaanderen in.

Vogelbescherming Vlaanderen reageerde op beide resoluties met een gefundeerde tegenargumentatie.

Jacht op de vos is contra-effectief

Wars van alle commotie rond de schade die vossen bijwijlen aan pluimvee toebrengen, moet duidelijk worden gesteld dat bejaging van de vos geen oplossing biedt, maar een averechts effect heeft. Deze stelling wordt onder meer duidelijk verdedigd in een nota van de Nederlandse vossenspecialist Jaap Mulder, wiens mening ook door de Belgische vossendeskundige Koen Van Den Berge van het INBO wordt gevolgd. Tenzij een algehele uitroeiing wordt beoogd, resulteert de jacht op de vos in een destabilisatie van de populatie en een groot verloop van vossen binnen de populatie. Vossen zijn territoriaal en vrijgekomen territoria van gedode vossen worden algauw opnieuw genomen door andere vossen. Dit leidt op zijn beurt tot conflict- en stress-situaties en een verhoogde druk op prooidieren omdat grotere nesten worden geworpen en meer vossenmuiltjes moeten worden gevoed.

Bejaging van vossen is symptoombestrijding en lost de oorzaak niet op. Het vereist bovendien een continue inspanning en waakzaamheid en het garandeert geen blijvend resultaat. De inrichting van een goed beveiligd schuilhok biedt wel een duurzame oplossing en vereist slechts een eenmalige inspanning en investering.

Samenleven met de vos

Het debat wordt geopend

Met de resolutievoorstellen werd het debat rond de vos heropend. Natuurbeschermers konden gelukkig terugvallen op het jarenlange en intensieve onderzoek van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO). Opmerkelijk was evenwel dat de resultaten van dit onderzoek door de minister niet werden weerhouden en de onderzoeksinstelling terzake het zwijgen werd opgelegd. Hierop werd door zowel Natuurpunt als Vogelbescherming Vlaanderen ingepikt door op 3 oktober 2010 een eigen vossendebat te organiseren en een voorlichtingscampagne te starten. Het VRT-programma VOLT breide op televisie nog een staartje aan de discussie.

Vervolgens mengde ook het parlement zich in het debat. De Commissie voor Leefmilieu van het Vlaams Parlement hield op 18 november 2010 een hoorzitting over de jacht en de problematiek van schade door vossen, waarop de problematiek werd aangekaart en werd gewaarschuwd voor een mogelijk verkeerde aanpak. Ook Natuurpunt en Vogelbescherming Vlaanderen brachten een duidelijke stelling naar voor. Maar wat baten kaars en bril als de uil niet zien wil.

Feiten tellen niet

Omdat halve waarheden en onzin de boventoon bleven voeren, werd de bevolking om een standpunt gevraagd en werd een reeks acties uitgewerkt, waaronder een online petitie, een sticker-actie, een (digitale) postkaartactie, een vossenforum en een facebookpagina. Hierop kwam een overweldigende reactie waaruit bleek dat het merendeel van de bevolking achter een verantwoord vossenbeheer staat en tegen een uitbreiding van de vossenjacht is.

Verschillende media pikten in op de actie. Eén van de belangrijkste bijdragen werd geleverd door de televisiezender Canvas met de uitzending van de Panorama-reportage 'Vossenstreken'. Hierin wordt komaf gemaakt met het theaterstuk dat al die tijd door jagers en hun aanhang werd opgevoerd. Diverse radioprogramma's pikten erop in waaronder 'Nieuwe feiten' en 'Peeters & Pichal'.

Onvermurwbaar

De bevoegde minister voor Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege laat het protest niet aan haar hart komen en beslist mede onder druk van de minister-president Kris Peeters om de jachtvoorwaarden te versoepelen. De petitie met 10.000 handtekeningen en de 4.150 postkaarten (Samenleven met de vos? Yes, we can!) die ze mocht ontvangen, legt ze naast zich neer.

Op 13 januari 2012 keurde de Vlaamse regering een ontwerp van besluit goed tot wijziging van het Jachtopenings- en het Jachtvoorwaardenbesluit van 30 mei 2008. Daardoor kan de vos voortaan ook buiten de gewone jachtperiode (1 oktober tot en met 14 februari) worden bejaagd. De minister verdedigt haar beleid door te wijzen op de strenge voorwaarden waaraan de bijzondere bejaging onderworpen wordt. Op zich niet zo erg, ware het niet dat de nieuwe bepalingen vol gaten zitten en de deur wijd openzetten voor misbruik. De minister verstopt zich achter het advies van de Minaraad, maar vergeet te vermelden dat de raad enkele randvoorwaarden formuleerde waarvan geen enkele is vervuld.

Vossenbestrijding Knokke

achtergelaten vossen na een bestrijdingsactie

Strenge voorwaarden?

De minister verdedigt zich door te stellen dat er strenge voorwaarden zijn verbonden aan het afschot van vossen. Wanneer men tot bijzondere bejaging wil overgaan, moet dat vooraf worden gemeld aan het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Een e-mail volstaat evenwel. De melding moet worden gemotiveerd (waarom wil men de schade voorkomen of beperken) en men moet aangegeven welke maatregelen al genomen zijn (preventief of schadebeperkend om bv. een kippenren en/of -hok te beveiligen). De bejaging mag pas worden aangevat nadat de aanvrager van het ANB een ontvangstmelding heeft ontvangen ofwel vanaf 24 u na de melding. Dit is erg kort om te controleren of alle voorwaarden zijn vervuld.

De minister is vergeten om de term "schade" te definiëren. Ook de voorwaarde in het besluit dat men moet aantonen welke preventieve maatregelen reeds genomen zijn, krijgt geen invulling. Met zo’n vage regelgeving en de onderbemanning van het ANB, wordt betwijfeld dat de voorwaarden op het terrein zullen worden gecontroleerd. Wanneer binnen de 24 u geen antwoord van het ANB wordt ontvangen, kan automatisch tot afschot worden overgegaan. Mits enige goede timing en rekening houdend met het beperkt aantal natuurinspecteurs, is te verwachten dat een stilzwijgende toestemming eerder regel dan uitzondering wordt.

Bejaging mag enkel “op en binnen een zone van maximum 500 meter rond percelen waar schade kan worden aangericht ”. Er wordt met andere woorden uitgegaan van een veronderstelling. In principe is in een dichtbevolkte regio als Vlaanderen zowat overal schade door vossen aan wat dan ook te verwachten. Bovendien is de perimeter wel erg ruim bemeten. In een dichtbevolkt  en met kippenhokken bezaaid Vlaanderen is zowat elke tuin predatiegevoelig. Bovendien is onduidelijk hoe men de schietafstandsregel van 150 m t.o.v. woningen en gebouwen wil respecteren.

Vos met opengesperde muil

De strijd gaat onverminderd verder

De Zoogdierenwerkgroep liet het hier niet bij en streefde samen met Vogelbescherming Vlaanderen en Natuurpunt verder naar een eerherstel, waarbij in één ruk een verstrenging van de vossenjacht en -bestrijding werdgevraagd om dergelijke wantoestanden in de toekomst te voorkomen.

Ook de politieke partijen Groen! en N-VA verzetten zich tegen de versoepeling van de vossenjacht, al moet hierbij worden vermeld dat de regerende N-VA-politici het voorstel mee hebben ondertekend. De N-VA-ministers stelden dat ze niets anders kunnen dan het unanieme advies van de Minaraad volgen. Bij de SP.A die zich eerder, bij monde van Bart Martens, nog stellig uitsprak tegen de aanpassing bleef het windstil.

Diverse kranten organiseerden reeds een poll over de uitbreiding van de vossenjacht. In 'De Morgen' sprak 73% van de deelnemers zich uit tegen de extra bejaging van de vos. In 'Het Nieuwsblad' stemde 62% van de deelnemers tegen. Een duidelijk signaal van de burger dat de meerderheid van de bevolking het niet eens is met de beslissing.

Enkele gerenommeerde journalisten waaronder bioloog-journalist Dirk Draulans van het magazine Knack en VRT-radiojournalist Lucas Vanclooster gaven hun ongezouten mening over deze ondemocratische vertoning.

Op 27 januari 2012 werd op de stoep van minister-president Peeters een protestactie tegen de vossenbejaging gehouden. Een kleine delegatie van Vogelbescherming Vlaanderen, die de zitactie organiseerde, mocht bij de Vlaamse minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege haar standpunt toelichten. Net als de andere ministers van de Vlaamse regering blijft zij evenwel bij haar eigen gelijk, waarbij het advies van de Minaraad terzake als schaamlapje dient.

Sit-in kabinet minister Peeters - vossenbetoging 1_2012

zitprotest op de stoep van de Vlaamse minister-president

X