Reddingsplan voor de hamster

De hamster is in Vlaanderen beschermd door het Soortenbesluit en door de Europese Habitatrichtlijn (bijlage IV) en de Conventie van Bern (bijlage 2). Ondanks haar beschermde status op nationaal en Europees niveau gaan de hamsterpopulaties in Vlaanderen nog steeds achteruit. Maatregelen zijn dan ook dringend vereist.

In 2001 werd, om een inzicht te krijgen in de kritische factoren voor het overleven van de hamster, door het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) aan de Zoogdierenwerkgroep van de  toenmalige vereniging 'De Wielewaal' -nu Natuurpunt - de opdracht gegeven om een soortbeschermingsplan voor de hamster in Vlaanderen op te stellen. In dit plan worden maatregelen en instrumenten aangereikt die het uitsterven van de hamster moeten voorkomen. Hierop voortbouwend werd door het ANB een uitvoeringsplan opgemaakt.

Afbakening van kerngebieden

Eind 2004 werden de prioritair te beschermen hamsterkerngebieden afgebakend. Ze werden gekozen op basis van de meest recent nog aanwezige hamsterpopulaties, zijnde Bertem-Leefdaal en Hoegaarden voor Vlaams-Brabant en Heers-Widooie voor Limburg.

Hamster

Hamstervriendelijk beheer: geen hamsters zonder landbouwers

Om de soort voor uitsterven te behoeden, opteert de Vlaamse overheid niet voor 'hamsterreservaten', maar voor samenwerkingsovereenkomsten met lokale landbouwers. Op die manier hoopt zij voor de nog aanwezige hamsters een zo optimaal mogelijk leefgebied te creëren met voldoende voedsel en bescherming tegen predatoren en wordt de oppervlakte hamstergunstige akkers uitgebreid.

In 2005 werd eenmalig - als noodmaatregel - overgegaan tot de aankoop van graanoogsten gespreid over verschillende oppervlakten van in totaal meer dan 17 ha. Het afgekochte graan bleef op de akker staan tot november, waarna het werd ondergewerkt. Vervolgens kon het ANB in 2006 in de hamsterkerngebieden voor een oppervlakte van 32 ha overeenkomsten met landbouwers afsluiten om een hamstervriendelijk beheer te voeren voor de daaropvolgende zes jaren. Dit gebeurt in samenwerking met lokale landbouwers, die op vrijwillige basis en tegen vergoeding hamstervriendelijke maatregelen op hun akkers nemen. Door het toepassen van een teeltwisselsysteem zijn het gehele jaar door voedsel en beschutting tegen predatoren aanwezig. Om het succes van deze beheermaatregelen op te volgen, monitort het ANB ook de lokale hamsterpopulatie.

De Vlaamse Landmaatschappij (VLM) biedt op haar beurt sinds enkele jaren ‘hamstervriendelijke’ beheerpakketten aan die kunnen bijdragen aan de bescherming van de hamster in het buitengebied. Bij het sluiten van deze beheerovereenkomsten engageren de landbouwers zich vrijwillig om gedurende vijf jaar een hamstervriendelijk beheer te voeren op hun percelen gelegen in het leefgebied van de hamster. In ruil voor het uitvoeren van deze maatregelen ontvangen ze jaarlijks een ruime vergoeding. Hierbij hebben ze de keuze uit twee mogelijkheden:

  • graanstroken voorzien (€ 415/ha/jaar)
  • luzernestroken voorzien (€ 600/ha/jaar)

Aan deze overeenkomsten zijn een aantal voorwaarden verbonden. Voor meer informatie over hamstervriendelijk beheer kan je terecht bij de Vlaamse Landmaatschappij (VLM).

Akkers voor hamster Hamster in vangkooi

Versterking van de populaties door uitzettingen

Genetisch onderzoek door onze Nederlandse collega’s wees uit dat de resterende Vlaamse hamsterpopulaties sterk verzwakt zijn door inteelt. Op eigen kracht zou de populatie het op langere termijn vermoedelijk niet overleven. Daarom besloot de Vlaamse overheid in 2007 de bestaande populaties in Bertem en Heers-Widooie te versterken met 60 hamsters uit het Nederlandse kweekprogramma. Hiertoe werden in 2003-2004 twee hamsters van de Bertemse populatie weggevangen en werd hier in 2006 nog een mannetje uit Widooie aan toegevoegd. Na een jarenlang uiterst laag aantal burchten in de kerngebieden (gem. 20 per jaar), leidden bijplaatsingen en grondigere zoekacties in 2007 tot een eerste voorzichtige groei (77 burchten). Van herstel is echter pas sprake bij ettelijke honderden burchten, waarvoor het areaal aan beheerovereenkomsten dringend moet worden uitgebreid. In 2008 werden opnieuw 60 dieren bijgeplaatst in de kerngebieden en indien nodig zal deze ingreep nog herhaald worden. Hopelijk blijken de getroffen maatregelen voldoende om de hamsterpopulaties in stand te houden en zullen onze hamsters hun pijp nog niet aan Maarten geven.

Uitzetren hamster     Hamsterburcht in akker

 < uitzetren hamster     /     hamsterburcht in akker >

Natuurverbindingen

Op langere termijn moeten enkele duurzame kernleefgebieden worden uitgebouwd. Deze moeten door middel van zogenaamde "ecologische stapstenen" met elkaar verbonden worden en een uitwisseling van individuen tussen de kernpopulaties mogelijk maken. Dergelijke stapstenen zijn kleinschaliger en liggen meer verspreid, doch binnen een voor hamsters bereikbare afstand in marginale landbouwzones. Ze omvatten allerhande overhoekjes evenals akkerranden, bermen en holle wegen.

Voorlichting

In het kader van het Vlaams-Brabants hamsterproject werd door de Zoogdierenwerkgroep een hamsterfolder opgemaakt, die een overzicht geeft van de huidige toestand van deze zwaar bedreigde soort in Vlaanderen. De folder wordt gericht verspreid onder de lokale mensen uit de hamstergebieden en omgeving (landbouwers, bewoners, vrijwilligers, enz.) en opgestuurd naar mensen die hem graag hebben voor persoonlijk gebruik of om uit te delen en zo mensen te sensibiliseren.

Monitoring

De evolutie van de hamsterpopulatie wordt door de Zoogdierenwerkgroep nauwlettend opgevolgd om beschermingsmaatregelen snel en tijdig bij te kunnen sturen. Lees over ons onderzoek naar de hamster in Vlaanderen in onze rubriek 'Studie'.

Meer weten

X