Inrichting en onderhoud van tuinen en erven

Bij de (her)inrichting van een tuin, erf of park kan aandacht worden gegeven aan maatregelen die onze zoogdieren tengoede komen. Kleinschalige tuin- en parkelementen verschaffen voedsel, nestgelegenheid of schuilplaatsen, waardoor de tuin een deel wordt van het leefgebied en extra leefmogelijkheden biedt. Groenelementen geleiden zoogdieren op een veilige en vlotte manier door en langsheen de tuin naar (meer) geschikte leefgebieden in de omgeving. In deze rubriek worden verschillende tips gegeven om tuin, erf of park natuurvriendelijker in te richten. Op enkele van de onderstaande thema's wordt elders op deze website meer gedetailleerde informatie verstrekt.

Schuil- en nestplekken

Voor de meeste zoogdiersoorten zijn geschikte en veilige schuilplaatsen van essentieel belang. Vrijwel alle soorten verkiezen een rustige en beschutte plek die niet al te ruim is zodanig dat ze zich tegen de wanden kunnen schurken. Dit geeft hen niet alleen een veilig gevoel maar een beperkte ruimte houdt ook de warmte beter vast. De grootte verschilt uiteraard van soort tot soort, waardoor best verstopplekjes van verschillende grootte worden aangeboden. Geschikte schuil- en nestplekken vormen takkenhopen, houtstapels, wortelkluiten, steenhopen, hooimijten, composthopen, (holle) boomstammetjes en andere losse constructies. Het materiaal wordt dermate gestapeld dat ertussen tal van inkruipmogelijkheden en afgeschermde ruimten ontstaan. Houten kistjes, paletten, holle dakpannen, holle bakstenen, balken en andere holle en enigszins stapelbare elementen kunnen worden ingebouwd om nestruimten te voorzien.

Het geheel wordt bij voorkeur op een rustige en weinig verstoorde plek aangelegd, al wennen veel dieren gauw aan de aanwezigheid van een mens wanneer ze zich in hun onderkomen veilig voelen. Veel schuilplaatsen onstaan vanzelf wanneer we achteloos materiaal in de tuin achterlaten. Laat jouw fantasie de vrije loop en voorzie bijvoorbeeld een opening naar een rommelplekje in of onder het tuinhuis, onder de houtstapel, in een spouwmuurtje of naar de hooischuur. Uiteraard kan ook van een zelfgemaakte of aangekochte nestkast gebruik worden gemaakt.

Verstopplaatsen en foerageerplekken

Zoogdieren doorzoeken graag tuinen en erven met een grote afwisseling aan tuinelementen. Tuinen met veel hoekjes en kantjes geven hen een veilig(er) gevoel omdat ze zich bij gevaar onmiddellijk kunnen verstoppen en minder gemakkelijk ten prooi vallen aan hond of kat. Die verscheidenheid verkrijg je door her en der ruige hoekjes in de tuin over te laten. Dat kan onder meer door stukjes gras niet of slecht één- of tweemaal per jaar te maaien, ruigtekruiden te sparen, grasranden over te houden en tuinafval, bladstrooisel, grof grasmaaisel en takkensnoeisel op kleine hoopjes achter te laten.

Ook de aanleg van heggen, houtkanten en (kleine) struikengroepen bieden veel dekking; vooral wanneer ze veel structuur in hoogte en laagte vertonen en onderaan dicht zijn. Struiken en hoog opgroeiende kruiden zorgen voor een geleidelijke overgang tussen open en gesloten terrein.

Voedselbronnen

Tuinen, parken en erven met een verscheidenheid aan bomen en struiken enerzijds en een kruidenrijke flora anderzijds vormen een belangrijke voedselbron voor zoogdieren. Vooral een grote afwisseling in vruchtdragende en zaadvormende planten is van belang. Rijkelijk bloeiende plantensoorten trekken dan weer veel insecten aan die insecteneters tot voedsel dienen. Zie er vooral op toe dat gedurende een zo lang mogelijke periode in het jaar voedsel aanwezig is. Voorkom dat niet alle planten tegelijk of slechts gedurende een korte periode voedsel verschaffen. Inheemse plantensoorten komen meestal beter tegemoet aan de voedselbehoeften en zijn doorgaans voedzamer.

Laat ook wat voedsel in de tuin achter door een deel van de vruchten aan de boom te laten hangen en valfruit te laten liggen.

Egelvriendelijke tuin

Tuinonderhoud

Wees voorzichtig wanneer je in de tuin aan het werk gaat. Let onder meer op met het verbranden van tuinafval als dat noodzakelijk is. Vooral in de winter verschuilen zich hieronder veel zoogdieren, maar ook in het voorjaar en de zomer worden dergelijke plekken vaak voor het werpen en grootbrengen van de jongen gebruikt. Hetzelfde geldt voor het maaien van hoog opgegroeide vegetaties, het ruimen van takkenhopen en het kappen van (holle) bomen. Zie ook af van het gebruik van chemicalieën. Niet alleen ontneem je de dieren hierdoor voedsel en/of dekking, maar het gebruik van gifstoffen kan ook rechtstreeks (bv. opeten van slakkenkorrels) of onrechtstreeks (bv. door het opeten van vergiftigde dieren) zoogdieren doden.

Tuininrichting

Vermijd afsluitingen in en rondom uw tuin, tenzij die ertoe dienen om ongewenste dieren buiten te houden. Voorzie zo nodig openingen in de omheining waarlangs zoogdieren de tuin in en uit kunnen of gebruik enkel draden of breedmazige rasters.

Extra tuinelementen, zoals een poel, verrijken het tuinhabitat en verschaffen onder meer drinkwater. In zulk geval wordt ervoor gezorgd dat de dieren niet in het water kunnen vallen en verdrinken door een in- en uitstapmogelijkheid te voorzien. Ook andere elementen die als een val kunnen werken, moeten voldoende beveiligd worden. Dit geldt in het bijzonder voor kelderschachten, (water)putten en kabelgoten. Ze moeten ten allen tijde worden afgedekt.

Wees tenslotte allert voor alles dat een potentieel gevaar vormt. Wees bijvoorbeeld voorzichtig met het gebruik van vogelnetten om fruitplanten af te dekken, want sommige dieren kunnen erin verstrikt geraken.

Vermijd conflicten

Niet alle zoogdiersoorten zijn bij iedereen even welkom. Een steenmarter in de schuur, een mol in het gazon of ratten en muizen in de moestuin zijn voor de ene een lust en voor de andere een last. Het is moeilijk om selectief tewerk te gaan. In een ecologisch tuin die aansluit op de natuurlijke omgeving zal zich vanzelf een natuurlijk evenwicht instellen. In het andere geval kan je beter voorkomen dan genezen door wat je genegen is te beveiligen en af te sluiten tegen ongenode gasten. Dit geldt onder andere voor het kippenhok dat je best meteen beveiligd tegen roofdieren en andere "meeëters".

Meer weten

X