Egels in de winter

Waarom winterslapen?

Slechts enkele dieren in Vlaanderen houden een echte winterslaap, waaronder de egel. Andere dieren, zoals de eekhoorn, worden in de winter eerder inactief, ze gaan in een zogeheten winterrust. Wat is nu het verschil?
Een winterslaap houden betekent dat het dier  fysiologische veranderingen ondergaat die zijn metabolisme vrijwel stilleggen, zodat hij de koude wintermaanden kan doorkomen. Een egel gaat in winterslaap wanneer er niet genoeg voedsel meer te vinden is. Ze eten insecten, en deze zijn niet meer voorradig in de winter, en net op dit moment, tijdens deze koude maanden, heeft de egel de meeste energie nodig. Om energie te sparen gaat een egel in ‘standby’ modus: zijn afschakelplan omvat een trage ademhaling, een lage lichaamstemperatuur (van 1 tot 5°C) en een verminderde stofwisseling. Ondanks zijn zuinigheid verliest een egel toch nog zo’n 30% van zijn lichaamsgewicht.
Dieren die in winterrust gaan, verlagen hun metabolisme niet zo sterk als de echte winterslapers. Eekhoorns zijn tijdens de winter actiever dan egels, en zullen enkel bij echt slecht weer langer in hun nest blijven. Ze kunnen overleven dankzij hun voorraad eikels, noten en kegels van naaldbomen die ze tijdens de warmere maanden in boomholtes of onder de grond verstopt hebben.

Tijdens heel zachte winters met een grotere beschikbaarheid aan insecten  ̶  wanneer de egel niet te veel energie verliest  ̶  kan het dus zijn dat het diertje geen winterslaap houdt. Vaak duurt de winterslaap van oktober-november tot maart-april, maar dat hangt dus heel erg af van de omstandigheden.

Bijvoederen

Veel mensen krijgen af en toe een egel over de vloer (of eerder, over hun gazon) en zetten dan wat voedsel buiten. Dit kan geen kwaad, het sterkt hem zelfs aan zodat hij met genoeg energie in winterslaap kan gaan, vooral als je bijvoedert in het begin van de herfst. Belangrijk is wel dat je het juiste voedsel aanbiedt. Egels eten vooral ongewervelden zoals wormen, insecten en slakken. Katten- en hondenvoer is zeer geschikt om te gebruiken als bijvoeder, net als ongezouten geplette pindanootjes. Melk is absoluut niet goed voor hen, ze worden er zelfs ziek van. Met een schoteltje water doe je hen wel veel plezier.

Egel in winterslaap

Wakker in de winter

Een egel slaapt niet de hele winter onafgebroken door. Zelfs tijdens een strenge winter wordt hij al eens wakker om op pad te gaan. Het kan bijvoorbeeld zijn dat zijn nest niet warm genoeg is en hij op zoek gaat naar een beter bed. Vaak worden egels ook gewekt door (over)ijverige tuiniers die de tuin of de schuur opruimen. In beide gevallen kun je hem een handje helpen door een geschikte slaapkamer aan te bieden. Een egel maakt zijn nest van droge bladeren, en dat liefst onder een haag, een hooimijt, een houtstapel of een ander rommelig hoekje. Wie van zijn tuin een egelhotel wil maken, doet er dus goed aan om niet te veel op te ruimen. Je kunt bijvoorbeeld snoeihout aan de rand van je tuin laten liggen in plaats van het naar het containerpark te brengen. Doe-het-zelvers kunnen een egelnestkast bouwen en dat vullen met stro en hooi. Voor de iets minder handige Harry’s is er natuurlijk de kant-en-klare nestkast die verkrijgbaar is bij sommige tuincentra en webwinkels. Let er steeds op dat er een uitkruipopening van minstens 10x10cm is en dat de nestkast ergens staat waar een nieuwsgierige hond er niet bij kan. Het is voor een egel belangrijk dat hij zich gemakkelijk kan verplaatsen van jouw tuin naar die van de buren.  Door in de afsluiting enkele openingen van minstens 10x10cm te voorzien, kan hij snel op zoek naar voedsel of een andere slaapplaats.

Een egel die wakker is in de winter hoeft dus niet noodzakelijk te betekenen dat het dier ziek is. In sommige gevallen kan er toch wel iets aan de hand zijn, zoals ziekte of verwondingen. Dan bekijk je hem best wat beter van dichtbij. Kijk ook eens in de rubriek “opvang van egels”. Hier vindt je bijvoorbeeld tips voor hoe je egels in nood kan herkennen en hoe je hulp kan bieden.

Meer weten

X